Η ιστορία του Alex Zanardi δεν είναι απλά άλλη μία καριέρα ενός οδηγού αγώνων. Ήταν ένα σύμβολο πυγμής. Ένας άνθρωπος που έζησε περισσότερες από μία ζωές, που αντιμετώπισε τον θάνατο και επέστρεψε πιο δυνατός. Με το χαμόγελό του, την αυτοσαρκαστική του διάθεση και την αστείρευτη ενέργειά του, ενέπνευσε εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
Ο Ιταλός, που έφυγε από τη ζωή εχθές, Πρωτομαγιά του 2026, σε ηλικία 59 ετών, ξεπέρασε με τρόπο που θυμίζει αυτόν ενός υπερήρωα πολυάριθμες φορές τα χτυπήματα που του επεφύλασσε η μοίρα, για να ξεπεράσει ξανά και ξανά τα όρια για να αγγίξει νέα ύψη και να αποδείξει ότι η δύναμη της θέλησης μπορεί να υπερνικήσει κάθε εμπόδιο.
Πρώην οδηγός της Formula 1, χωρίς μεγάλη επιτυχία, αλλά Πρωταθλητής στους αγώνες μονοθεσίων των ΗΠΑ, το 2001 είχε ένα βίαιο ατύχημα που του κόστισε και τα δύο πόδια από το ύψος πάνω από τα γόνατα. Μόλις τρεις μήνες αργότερα, έκανε την πρώτη του δημόσια εμφάνιση στεκόμενος όρθιος σε προσθετικά μέλη.
Επέστρεψε στην αγωνιστική δράση με ειδικά διαμορφωμένα αυτοκίνητα που συγκέντρωναν όλους τους χειρισμούς στα χέρια του και αναδείχθηκε νικητής σε αγώνες του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος Τουρισμού, αποδεικνύοντας ότι κάθε εμπόδιο όσο μεγάλο και αν είναι, μπορεί να ξεπεραστεί αν το βάλεις στο μυαλό σου. Όπως είχε πει ο ίδιος, «ο πιο δυνατός κινητήρας που έχεις είναι το πάθος σου».
Αποφάσισε στη συνέχεια να βρει την επόμενη πρόκλησή του στους Παραολυμπιακούς Αγώνες και αναδείχθηκε Πρωταθαλητής και εκεί κέρδισε χρυσά μετάλλια το 2012 στο Λονδίνο και το 2016 στο Ρίο ντε Τζανέιρο στο handcycling, οδηγώντας ποδήλατο με τα χέρια του.
Το 2020, σε έναν αγώνα handcycling, έχασε τον έλεγχο και χτυπήθηκε από ένα φορτηγό, με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρούς τραυματισμούς στο κεφάλι. Ακόμη και έπειτα από αυτό, κατάφερε να έχει τη θέληση να παραμείνει κοντά στην οικογένειά του για άλλα έξι χρόνια, μέχρι να αφήσει την τελευταία του πνοή την Πρωτομαγιά, ακριβώς 32 χρόνια μετά το θάνατο του Ayrton Senna, με τον οποίο είχε μοιραστεί της πίστες της Formula 1.
Από ταπεινό παρελθόν
Γεννημένος στις 23 Οκτωβρίου 1966 στη Bologna της Ιταλίας, ο Alessandro Zanardi μεγάλωσε στο Castel Maggiore, σε μια απλή οικογένεια. Ο πατέρας του, Dino, ήταν υδραυλικός και η μητέρα του, Anna, μοδίστρα. Η παιδική του ηλικία σημαδεύτηκε από μια τραγωδία: τον θάνατο της αδελφής του Cristina σε τροχαίο δυστύχημα το 1979. Παρά τις δυσκολίες, ο Alex ανέπτυξε από νωρίς μια έντονη προσωπικότητα, γεμάτη ενέργεια, θάρρος και ακατάβλητη θέληση.
Η αγάπη του για τους κινητήρες ξεκίνησε σχετικά αργά σε σύγκριση με άλλα ταλέντα του μηχανοκίνητου αθλητισμού. Στα 13 του χρόνια άρχισε να ασχολείται με τα καρτ, πολλές φορές οδηγώντας ένα όχημα που είχε φτιάξει ή τροποποιήσει ο ίδιος με τη βοήθεια του πατέρα του. Η πρόοδός του ήταν εντυπωσιακή και σύντομα βρέθηκε να αγωνίζεται σε εθνικά Πρωταθλήματα. Το 1988 έκανε το μεγάλο βήμα στο Ιταλικό Πρωτάθλημα Formula 3, ενώ το 1991 ανέβηκε στη Formula 3000 (σημερινή Formula 2), όπου ολοκλήρωσε της σεζόν στη 2η θέση του Πρωταθλήματος πίσω από τον Christian Fittipaldi.
Στην F1
Το 1991 σηματοδότησε και την είσοδό του στη Formula 1, στην κενή θέση που είχε δημιουργηθεί στην ομάδα της Jordan στην πρώτη της σεζόν από την οποία είχε περάσει και ο Michael Schumacher για να κάνει το ντεμπούτο του. Το 1991 έκανε τρεις αγώνες με την Jordan, το 1992 μόλις έναν με τη Minardi (αντικαθιστώντας τον τραυματία Christian Fittipaldi).
Ενόψει του 1993, έκανε δοκιμές με την Benetton, και ήταν ένας από τους οδηγούς που εξέτασε ο Flavio Briatore για πιθανό team-mate του Michael Schumacher. Εντέλει, επέλεξε την προσφορά ενός αγωνιστικού cockpit στη Lotus, όπου αντικατέστησε τον Mika Hakkinen, την εποχή όμως που η θρυλική ομάδα έκανε τα τελευταία της βήματα στη Formula 1 χωρίς ιδιαίτερα καλή χρηματοδότηση.
Ο ίδιος είχε δηλώσει ότι αν είχε μείνει στην Benetton ως οδηγός δοκιμών, πιθανότατα θα είχε καταφέρει να οδηγήσει ένα νικητήριο μονοθέσιο. Παρά το ταλέντο του, δεν κατάφερε να ξεχωρίσει ιδιαίτερα, λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων της Lotus, με την οποία σημείωσε το 1993 τον μοναδικό του βαθμό στη Formula 1 στο GP Βραζιλία. Εκείνη τη χρονιά ενεπλάκη σε τροχαίο ατύχημα ενώ έκανε προπόνηση με το ποδήλατό του και το αυτοκίνητο πάτησε το αριστερό του πόδι. Στο GP Βελγίου, στην πίστα του Spa-Francorchamps, είχε ένα πολύ σοβαρό ατύχημα στο οποίο υπέστη διάσειση και δεν αγωνίστηκε στα τελευταία Grand Prix της χρονιάς.
Διασχίζοντας τον Ατλαντικό
Δεδομένου ότι δεν έβρισκε τη θέση που επιθυμούσε στην Ευρώπη, ο Zanardi πήρε μια καθοριστική απόφαση: να μετακομίσει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1995, ο εμπορικός διευθυντής της Reynard (κατασκευάστρια αγωνιστικών πλαισίων) οργάνωσε ένα τεστ με την ομάδα του Chip Ganassi με μονοθέσιο CART (ή ChampCar, νυν IndyCar). Παρότι ο μηχανολόγος αγώνων της ομάδας, Mo Nunn (ιδρυτής της ομάδας της Ensign στην F1), συμβούλευσε τον Ganassi να μην τον προσλάβει, ο Αμερικανός πίστεψε στον Zanardi, ο οποίος το 1996 έκανε το ντεμπούτο του στο πρωτάθλημα CART.
Από την πρώτη στιγμή εντυπωσίασε, καθώς κατέκτησε pole position στο 2ο αγώνα του. Κατέκτησε τρεις νίκες, και 6 pole position και τον τίτλο του πρωτοεμφανιζόμενου της χρονιάς, ολοκληρώνοντας τη σεζόν στην 3η θέση της τελικής βαθμολογίας, πίσω από τον team-mate του, Jimmy Vasser και τον Michael Andretti. Το 1997 και το 1998 κυριάρχησε πλήρως, κατακτώντας δύο συνεχόμενα Πρωταθλήματα και χαρίζοντας στο κοινό μοναδικές στιγμές, όπως το θρυλικό προσπέρασμα επί του Bryan Herta στην Corkscrew για τη νίκη στη Laguna Seca στο φινάλε του 1996, μια κίνηση που θεωρείται από τις πιο εντυπωσιακές στην ιστορία των αγώνων. Ήταν επίσης ο άνθρωπος που έκανε δημοφιλή τον πανηγυρισμό με donuts έπειτα από μία νίκη.
Η επιτυχία του στην Αμερική τον οδήγησε ξανά στη Formula 1 το 1999, αυτή τη φορά με τη Williams, που είχε δοκιμάσει επιτυχημένα την «συνταγή» «εισαγωγής» οδηγών αγώνων από τις ΗΠΑ με τον τελευταίο της Πρωταθλητή, Jacques Villeneuve. Ωστόσο, η επιστροφή του αποδείχθηκε απογοητευτική. Με του μη εξελιγμένους κινητήρες Supertec (αναβαπτισμένοι Renault) και ένα μη ανταγωνιστικό μονοθέσιο, ο Zanardi δεν κατάφερε να σημειώσει βαθμούς, ενώ ο team-mate του, Ralf Schumacher, είχε πολύ καλύτερες επιδόσεις. Συνεπώς, η συνεργασία του με τη Williams έληξε πρόωρα, στο τέλος της πρώτης χρονιάς του διετούς συμβολαίου, με την ομάδα να τον αποζημιώνει 4 εκατομμύρια δολάρια.
Το ατύχημα
Το 2001 επέστρεψε στο CART με την ομάδα του Mo Nunn, αλλά η μοίρα του επιφύλασσε μια δραματική καμπή. Στις 15 Σεπτεμβρίου 2001, στον αγώνα του Lausitzring στη Γερμανία, ο Zanardi έχασε τον έλεγχο του μονοθεσίου του βγαίνοντας από τα pits με κρύα ελαστικά. Το μονοθέσιό του περιστράφηκε στην πίστα και εμβολίστηκε κάθετα με τεράστια ταχύτητα από αυτό του Alex Tagliani. Το ατύχημα ήταν καταστροφικό: ο Zanardi έχασε και τα δύο του πόδια και υπέστη σοβαρή αιμορραγία, έχοντας μείνει με μόνο ένα λίτρο αίμα, από τα πέντε που έχει κανονικά το ανθρώπινο σώμα. Οι γιατροί έδωσαν μάχη για να τον διατηρήσουν στη ζωή και εκείνος ανταποκρίθηκε με απίστευτη δύναμη.
Ακολούθησαν εβδομάδες νοσηλείας και περίπου 15 χειρουργικές επεμβάσεις. Παρά τις προβλέψεις, όχι μόνο επέζησε, αλλά ξεκίνησε μια συγκλονιστική πορεία αποκατάστασης. Έκανε την πρώτη του δημόσια εμφάνιση μόλις τρεις μήνες αργότερα στην ετήσια τελετή απονομής βραβείων του ιταλικού περιοδικού Auto Sprint, όπου στάθηκε όρθιος σε προσθετικά μέλη, λέγοντας με χαρακτηριστικό χιούμορ ότι «τα πόδια μου τρέμουν από συγκίνηση» και όχι από την υπερπροσπάθεια.
Η επιστροφή του ήταν εξίσου εντυπωσιακή. Το 2003 επέστρεψε στο Lausitzring για να ολοκληρώσει συμβολικά τους τελευταίους 13 γύρους που δεν είχε καταφέρει να κάνει το 2001. Στη συνέχεια, αγωνίστηκε στο Παγκόσμιου Πρωτάθλημα Αυτοκινήτων Τουρισμού (WTCC) με τροποποιημένο αυτοκίνητο της BMW που συγκέντρωνε το χειρισμό του γκαζιού και των φρένων στα χέρια του, κατακτώντας και πάλι νίκες, για να αποδείξει ότι το ταλέντο του παρέμενε ακέραιο.
Νέα πορεία
Ωστόσο, βρήκε τη νέα του μεγάλη πρόκληση ήρθε στον χώρο των Παραολυμπιακών Αγώνων. Ο Zanardi αφοσιώθηκε στο handcycling, κατακτώντας κορυφές που λίγοι θα μπορούσαν να φανταστούν. Στους Παραολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου το 2012 κατέκτησε δύο χρυσά και ένα ασημένιο μετάλλιο, ενώ στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 2016 πρόσθεσε άλλα δύο χρυσά και ένα ασημένιο. Παράλληλα, κατέκτησε πολυάριθμους παγκόσμιους τίτλους και διακρίθηκε σε αγώνες αντοχής, όπως ο Μαραθώνιος της Νέας Υόρκης. To 2018 σε αγώνα τρίαθλου, κατέρριψε το παγκόσμιο ρεκόρ Ironman για άτομα με αναπηρία.
Πέρα από τις αθλητικές του επιτυχίες, ο Zanardi αφιερώθηκε και στην κοινωνική προσφορά. Ίδρυσε την πρωτοβουλία Obiettivo 3, με στόχο την προώθηση του αθλητισμού μεταξύ ατόμων με αναπηρία, ενώ συνέβαλε και στην εξέλιξη τεχνολογιών για προσθετικά μέλη και αναπηρικά αμαξίδια.
Το 2020, όμως, η ζωή του δοκιμάστηκε ξανά. Στις 19 Ιουνίου, κατά τη διάρκεια μιας φιλανθρωπικής σκυταλοδρομίας στην Τοσκάνη, έχασε τον έλεγχο του handbike του και συγκρούστηκε με φορτηγό. Υπέστη σοβαρότατες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και παρέμεινε για μεγάλο διάστημα σε κρίσιμη κατάσταση. Ακολούθησαν πολυάριθμες επεμβάσεις και μακρά αποκατάσταση. Επέστρεψε μετά από πολλούς μήνες στο σπίτι του, αλλά παρέμεινε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Έφυγε ήρεμα, περιτριγυρισμένος από τους αγαπημένους του.
